Ιστορικά Στοιχεία

Στην αρχαιότητα, στην κλασσική εποχή των κωπήλατων σκαφών, η Ελληνική ναυσιπλοΐα κυριάρχησε και επικράτησε στη Μεσόγειο, ενώ πιο συγκεκριμένα, οι Αθηναίοι επικράτησαν των υπολοίπων Ελλήνων για μία μακρά περίοδο χρησιμοποιώντας υψηλής τεχνολογίας για την εποχή τους πλοία, τις περίφημες τριήρεις . 

Ενώ οι περισσότερες πόλεις-κράτη βασίζονταν στο αριστοκρατικό ιππικό και το πεζικό για στρατιωτική ισχύ, η Αθήνα κινητοποιούσε χιλιάδες  ''ελεύθερους'' πολίτες για να υπηρετήσουν ως κωπηλάτες στον στόλο. Η αναφορά στην άριστη φυσική κατάσταση στην Αρχαία Αθήνα ίσως να σχετίζεται με την ευρεία "κωπηλατική ενασχόληση" των πολιτών της.

Ο Θεμιστοκλής, ο εγκέφαλος αυτής της ναυτικής πολιτικής, δέχτηκε πλήθος ρητορικών επιθέσεων από τους συντηρητικούς αντιπάλους του, που έλεγαν ότι ''έκλεψε από τους Αθηναίους την ασπίδα και τη λόγχη, υποβιβάζοντάς τους σε πολίτες που έφεραν μαξιλάρι και κουπί''. Η αναφορά στα κουπιά είναι σαφής και ξεκάθαρη: 170 κωπηλάτες απαιτούνταν για να κινήσουν κάθε μια από τις Αθηναϊκές πολεμικές τριήρεις ( σκάφη με τρεις σειρές κωπηλατών). 

Τα παραπάνω είναι ίσως γνωστά, αλλά αυτό που παραμένει σήμερα κατά κάποιο τρόπο αδιευκρίνιστο είναι η αναφορά στο κωπηλατικό μαξιλάρι.

 

Τεχνολογικό Υπόβαθρο - Ένα τέλειο κωπηλατικό όχημα

Υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις, όπως παρουσιάζεται σε σύγχρονες μελέτες (Hale), ότι οι Έλληνες χρησιμοποιούσαν το "μαξιλάρι" αυτό, όπως ακριβώς, πολύ αργότερα, οι κωπηλάτες του 19ου αιώνα χρησιμοποίησαν (σε κωπηλατικούς αγώνες) μία ανάλογη κατασκευή.  Η κατασκευή αυτή (ίδια με το αρχαίο κωπηλατικό μαξιλάρι) δεν ήταν τίποτα παραπάνω από ένα δέρμα κατάλληλα δεμένο τόσο στο κάθισμα όσο και στον κωπηλάτη, που με την βοήθεια λίπους , επέτρεπε τον σύγχρονο κωπηλατικό παλμό όπως το κυλιόμενο κάθισμα. Κατ' επέκταση, η τριήρης λειτουργούσε με τον ίδιο περίπου τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι σύγχρονες κωπηλατικές λέμβοι αγώνων. 

Για τον παραπάνω λόγο η τριήρης ήταν κατά πολλούς το ταχύτερο κωπηλατικό όχημα που κατασκευάστηκε ποτέ. Η φήμη του πλοίου παρέμεινε ισχυρή μέχρι την εποχή του Ναπολέοντα ΙΙΙ.

 

Ιστορική Εξέλιξη - Η Τριήρης ως μέσο διατήρησης και προόδου του πολιτισμού και του δημοκρατικού πολιτεύματος

Τα μέσα μπορεί να ήταν ταπεινά, ακόμη και κωμικά (κατά τον Αριστοφάνη που διακωμωδεί τα περιφερόμενα πληρώματα μετά την ναυμαχία έχοντας ακόμα δεμένο πάνω τους το "μαξιλάρι με το λίπος" ). Αλλά το τελικό αποτέλεσμα ήταν ένας  αιώνας ναυτικής υπεροχής που εγκαθίδρυσε την Αθηναϊκή ηγεμονία στο Αιγαίο. Ως αποτέλεσμα αυτής της θαλάσσιας κυριαρχίας χτίστηκε ο Παρθενώνας, στηρίχθηκε οικονομικά η Αθηναϊκή δημοκρατία, χρηματοδοτήθηκαν τα έργα του Σοφοκλή και του Αριστοφάνη και τοποθετήθηκε ο ακρογωνιαίος λίθος της Ακαδημίας του Πλάτωνος και του Αριστοτέλη. Όπως κάθε μεγάλη ιστορική εποχή στηρίζεται σε κάποια τεχνολογική επιτυχία, έτσι και ο Χρυσός Αιώνας της Αθήνας, στην πραγματικότητα στηρίχθηκε στην τεχνολογική υπεροχή της Αθηναϊκής Τριήρους που αξιοποίησε στο μέγιστο τη μυϊκή δύναμη και φυσική κατάσταση χιλιάδων Αθηναίων πολιτών.  

 

Τι προτείνουμε

Η ήδη υπάρχουσα κατασκευασμένη τριήρης (Ολυμπιάς), που βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο λιμάνι του Φαλήρου, δεν αξιοποιείται επαρκώς και δεν έχει άμεση ιστορική σχέση με τα περιβάλλοντα πλοία (χωρίς να θέλουμε να υποβαθμίσουμε την ιστορία τους). Δυστυχώς, το μέγεθος της συμβολής της στον παγκόσμιο πολιτισμό κατά την γνώμη μας δεν αναδεικνύεται επαρκώς. 

Προτείνουμε να μεταφερθεί η Ολυμπιάς, στον φυσικό της χώρο σε συνδυασμό με κάποια επικουρικά στοιχεία (μουσείο, νεώσοικος) που θα την αναδείξουν. Μία καλή ιδέα πιθανώς θα ήταν το λιμάνι της Ζέας, όπου, ούτως ή άλλως, υπάρχουν θαμμένες παλιές αποβάθρες τριηρών (νεώσοικοι) . θα μπορούσε να αναστηλωθεί μία από αυτές και να τοποθετηθεί η Ολυμπιάς εντός του αποκατεστημένου νεώσοικου. Στη Ζέα, εξάλλου, βρίσκεται και ναυτικό μουσείο, που - αν μη τι άλλο - μπορεί να αποτελέσει περιβάλλον στέγασης της τριήρους.  

Πιο γενικά, προτείνουμε να διαμορφωθεί μουσειακός χώρος αποκλειστικά αφιερωμένος στην τριήρη, ανεξάρτητος ή ως τμήμα κάποιου ήδη υπάρχοντος μουσείου, αναδεικνύοντας έτσι το πλοίο και δίνοντας του τουριστική και  επιστημονική αξία.     

 

    Created by G.Katsaris